ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی
ایران به دلیل گستردگی و وجود کوهستانهای بسیار و زمینهای بیابانی و همجواری با دو دریای بزرگ در شمال و جنوب و نیز به دلیل قرار داشتن در مجاورت نسبی اروپا و دریای مدیترانه و صحرای بزرگ آفریقا و اقیانوس هند و همچنین ارتفاعات سردسیر آسیا، دارای آنچنان تنوعی در اقلیم است که در کمتر کشوری دیده می شود. این نواحی بیابانی و صحراها حدود یک چهارم مساحت ایران را تشکیل می دهند. وسعت بیابانهای ایران بالغ بر 34 میلیون هکتار می باشد که 12 میلیون هکتار آن را شنزار ها و ماسه زارها تشکیل می دهند. 5 میلیون هکتار از این ماسه زارها فعال و روان هستند. در حالی که وسعت ماسه زارها و نواحی کویری کشور ما بیش از وسعت کشورهایی مانند قطر، بحرین، و کویت می باشد، و از سوی دیگر نواحی صحرایی ایران، دارای پوشش گیاهی غنی بوده، و نیز زیستگاه انواع جانوران نادر و کمیاب است، متاسفانه بسیاری از هموطنان ما از وجود چنین طبیعت بکر و منحصر بفردی بی اطلاع هستند و صحرا را در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس تجربه می کنند. لازم است بدانیم، برای دیدن صحرا نمی بایست الزاما به کشورهای عربی مسافرت کرد، کویر نزدیک است.
چشمانداز گیاهی و حیوانی درناحیهی بیابانی و نیمه بیابانی :
در
ناحیهی بیابانی ایران به علت باران کم و نامنظم و تبخیر زیاد و وزش باد،
پوشش گیاهی ممتدی وجود ندارد. در این ناحیه تنها گیاهانی میتوانند رشد
کنند که در مقابل گرما و خشکی هوا مقاومت داشته باشند. این گیاهان بسیار
محدود و با فاصله روییدهاند. در این ناحیه، به ویژه در نواحی شرقی استان
فارس، مرکز کویر نمک، کرمان، رفسنجان، حوالی یزد و انارک، نواحی جنوبی
خراسان و کوههای شاهسواران و بارز جنگلهای پسته که اغلب آنها را «بنه»
نیز مینامند، همراه درختان بادام وحشی دیده میشوند. مساحت این جنگلها را
2،400،000 هکتار برآورد کردهاند. همچنین در کرانههای دریای عمان و خلیج
فارس جنگلهای گرمسیری به صورت پراکنده دیده میشوند که درختان آنها
عبارتند از: گز، کهور، کنار، آگاسیا و درخت حرا (در سواحل خلیج فارس) که
برگ آن مصرف علوفه دارد.
جانورانی که در این ناحیه زندگی میکنند
عبارتند از: آهو، یوزپلنگ، گورخر و پرندگانی از قبیل پلیکان، فلامینگو، و
درنا. همچنین درکنارههای دریای جنوب و میان آنها سنگ پشت، ستاره دریایی،
میگو، خرچنگ، صدف و انواع مختلف ماهیها وجود دارند.
دانش آموز عزیز در مناطق مختلف ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی با توجه به درجه ی حرارت و مقدار بارندگی متفاوت سه نوع آب و هوا دیده می شود :
1- آب و هوای بیابانی داخلی :در مرکز و مشرق ایران حکمفرماست. دمای هوا بالا و میزان بارندگی کم و تبخیر در آن بسیار شدید است. اختلاف دمای شب و روز و تا بستان و زمستان زیاد می باشد.در روز هوا به شدت گرم و در شب به علت خشکی هوا دما به سرعت کاهش می یابد .
2-آب و هوای بیابانی کناره ای :در کناره های خلیج فارس و دریای عمان دیده می شود .دمای متوسط هوا بالا و بارندگی کم است در فصل تابستان هوا به صورت شرجی درمی آید که آزار دهنده است. آیا می دایند چرا؟
3-آب و هوای نیمه بیابانی :به این نوع آب و هوا کوهپایه ای نیز می گویند .کوهپایه های البرز و زاگرس چنین آب و هوایی دارند.هرچه از نواحی داخلی و کناره ای به سمت کوهپایه های البرز و زاگرس پیش می رویم مقدار بارش بیشتر و دورۀ گرما کوتاه تر میشود.
*باد هایی که به ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی می وزند:
باد های مرطوب و باران آور : از سمت شمال غرب و غرب در فصل سرد می وزند و عامل اصلی بارندگی هستند و هر چه به نواحی داخلی ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی نزدیک می شوند از میزان بارش آن ها کاسته می شود .
باد های جنوب شرقی :در فصل تابستان از اقیانوس هند می وزند و موجب بارش تابستانی در جنوب شرقی ایران می شود .
باد های جنوبی وجنوب غربی : در بعضی از فصول می وزند که گرم و خشک هستند .
